Thời Trung Cổ
Đại Hiến Chương (1215)The Magna Carta (1215)
Vua John (King John) được coi là nhà cai trị tồi, đánh thuế nặng các nam tước. Năm 1215, các nam tước nổi loạn buộc ông ký hiến chương về quyền lợi tại Runnymede (bên sông Thames gần Windsor) vào ngày 15 tháng 6 năm 1215 (15 June 1215). Văn kiện này trở thành Magna Carta (tiếng Latin nghĩa là "Đại Hiến Chương").
King John was widely considered a poor ruler who taxed his barons heavily. In 1215, rebellious barons forced him to sign a charter of rights at Runnymede (beside the River Thames near Windsor) on 15 June 1215. This became the Magna Carta (Latin for "Great Charter").
Magna Carta thiết lập rằng không ai đứng trên luật pháp, kể cả nhà vua (no one is above the law, including the king). Điều khoản nổi tiếng nhất quy định không người tự do nào bị bỏ tù hay trừng phạt trừ khi có phán quyết hợp pháp của những người ngang hàng (no free man could be imprisoned or punished except by the lawful judgment of his peers) hoặc theo luật. Vua không thể tăng thuế mà không có sự đồng ý của nam tước (raise taxes without the barons' agreement).
The Magna Carta established that no one is above the law, including the king. Its most famous clause stated that no free man could be imprisoned or punished except by the lawful judgment of his peers or the law of the land. The king could not raise taxes without the barons' agreement.
Các nguyên tắc rộng hơn — pháp quyền (the rule of law), giới hạn quyền lực chính phủ, và quyền xét xử công bằng (right to a fair trial) — đã ảnh hưởng đến tư tưởng dân chủ toàn thế giới. Magna Carta được coi là nền tảng của nền dân chủ nghị viện (foundation of parliamentary democracy) và truyền cảm hứng cho Hiến pháp Hoa Kỳ (United States Constitution) và Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (Universal Declaration of Human Rights).
The broader principles — the rule of law, limitations on government power, and the right to a fair trial — have influenced democratic thinking worldwide. The Magna Carta is considered a foundation of parliamentary democracy and inspired later documents such as the United States Constitution and the Universal Declaration of Human Rights.
Vua John ký Magna Carta tại Runnymede ngày 15 tháng 6 năm 1215
King John signed the Magna Carta at Runnymede on 15 June 1215
Magna Carta thiết lập nguyên tắc không ai đứng trên luật pháp; đây là nền tảng của nền dân chủ nghị viện
The Magna Carta established that no one is above the law; it is a foundation of parliamentary democracy
Không người tự do nào bị bỏ tù nếu không có phán quyết hợp pháp của những người ngang hàng
No free man could be imprisoned without the lawful judgment of his peers
Từ vựng
Hiến chương năm 1215 giới hạn quyền lực nhà vua và thiết lập pháp quyền
Văn bản cấp quyền từ quân chủ hoặc chính quyền
Những người có cùng địa vị xã hội
Nguyên tắc mọi người đều phải tuân theo luật pháp
Nghị Viện và Đại Dịch HạchParliament and the Black Death
Trong thế kỷ 13 (13th century), Nghị viện (Parliament) Anh đầu tiên hình thành. Vua Henry III và Edward I triệu tập hội đồng gồm quý tộc, giáo sĩ, và thường dân. Đến cuối thế kỷ, Nghị viện có hai phần: Viện Quý tộc (House of Lords) (quý tộc và giáo sĩ cấp cao) và Viện Thường dân (House of Commons) (đại diện các thị trấn và quận hạt).
During the 13th century, the first English Parliament took shape. Kings Henry III and Edward I summoned assemblies of nobles, clergy, and commoners. By the century's end, Parliament had two parts: the House of Lords (nobles and senior clergy) and the House of Commons (representatives of towns and counties).
Năm 1348, Đại Dịch Hạch (Black Death) đến từ lục địa châu Âu — dịch bệnh do vi khuẩn lây qua bọ chét trên chuột. Nó giết chết khoảng một phần ba dân số Anh (one-third of England's population) và là một trong những thảm họa tồi tệ nhất trong lịch sử.
In 1348, the Black Death arrived from continental Europe — a plague caused by bacteria spread by fleas on rats. It killed approximately one-third of England's population and was one of the worst catastrophes in English history.
Sự thiếu hụt lao động (labour shortage) khiến nông dân sống sót có thể đòi mức lương cao hơn. Chế độ phong kiến (feudal system) bị suy yếu đáng kể. Chủ đất cố giữ lương thấp bằng luật, gây phẫn nộ.
The resulting labour shortage meant surviving peasants could demand higher wages. The feudal system was significantly weakened. Landowners tried to keep wages low by law, causing resentment.
Điều này dẫn đến Cuộc khởi nghĩa Nông dân năm 1381 (Peasants' Revolt of 1381), do Wat Tyler lãnh đạo. Hàng ngàn người tiến về London phản đối thuế nặng và luật bất công. Vua Richard II gặp quân nổi dậy, nhưng Wat Tyler bị giết (Wat Tyler was killed) trong đàm phán. Cuộc nổi dậy bị dập tắt nhưng cho thấy dân thường có thể thách thức quyền lực.
This led to the Peasants' Revolt of 1381, led by Wat Tyler. Thousands marched on London to protest heavy taxes and unfair laws. King Richard II met the rebels, but Wat Tyler was killed during negotiations. The revolt was crushed but showed ordinary people could challenge authority.
Nghị viện Anh đầu tiên xuất hiện trong thế kỷ 13 với Viện Quý tộc và Viện Thường dân
The first English Parliament emerged during the 13th century with the House of Lords and House of Commons
Đại Dịch Hạch đến Anh năm 1348, giết chết khoảng một phần ba dân số, và làm suy yếu chế độ phong kiến do thiếu hụt lao động
The Black Death reached England in 1348, killed about one-third of the population, and weakened the feudal system through labour shortages
Cuộc khởi nghĩa Nông dân năm 1381 do Wat Tyler lãnh đạo
The Peasants' Revolt of 1381 was led by Wat Tyler
Từ vựng
Cơ quan lập pháp cao nhất của Anh, gồm hai viện
Đại dịch hạch tàn phá châu Âu vào thế kỷ 14
Người lao động nông nghiệp nghèo trong chế độ phong kiến
Cuộc nổi dậy chống lại chính quyền
Chiến Tranh Trăm Năm và Chiến Tranh Hoa HồngThe Hundred Years' War and Wars of the Roses
Chiến tranh Trăm Năm (Hundred Years' War) (1337–1453) là chuỗi xung đột giữa Anh và Pháp về quyền kế vị ngai vàng Pháp. Chiến thắng nổi tiếng nhất là Trận Agincourt (Battle of Agincourt) năm 1415, nơi Vua Henry V (King Henry V) đánh bại lực lượng Pháp đông hơn nhiều. Cung dài (longbow) của Anh đóng vai trò then chốt. Henry V trở thành anh hùng dân tộc, được bất tử hóa trong các vở kịch Shakespeare (Shakespeare's). Dù thành công ban đầu, Anh thua chiến tranh năm 1453, chỉ giữ Calais.
The Hundred Years' War (1337–1453) was a series of conflicts between England and France over English claims to the French throne. One of the most famous English victories was the Battle of Agincourt in 1415, where King Henry V defeated a much larger French force. The English longbow was crucial. Henry V became a national hero, later immortalised in Shakespeare's plays. Despite early successes, England lost the war by 1453, keeping only Calais.
Sau đó, Anh bị xé nát bởi Chiến tranh Hoa Hồng (Wars of the Roses) (1455–1485) — nội chiến giữa Nhà Lancaster (House of Lancaster) (hoa hồng đỏ (red rose)) và Nhà York (House of York) (hoa hồng trắng (white rose)).
After this, England was torn by the Wars of the Roses (1455–1485) — a civil war between the House of Lancaster (red rose) and the House of York (white rose).
Chiến tranh kết thúc tại Trận Bosworth Field (Battle of Bosworth Field) năm 1485, khi Henry Tudor đánh bại Vua Richard III (King Richard III). Richard III là vua Anh cuối cùng chết trên chiến trường (last English king to die in battle). Henry Tudor được đăng quang Henry VII và sáng lập triều đại Tudor (Tudor dynasty). Ông kết hôn với Elizabeth xứ York (Elizabeth of York), thống nhất hai gia tộc. Bông hồng Tudor (Tudor rose) (đỏ và trắng kết hợp) trở thành biểu tượng triều đại.
The wars ended at the Battle of Bosworth Field in 1485, when Henry Tudor defeated King Richard III. Richard III was the last English king to die in battle. Henry Tudor was crowned Henry VII and founded the Tudor dynasty. He married Elizabeth of York, uniting the two houses. The Tudor rose (red and white combined) became the dynasty's symbol.
Chiến tranh Trăm Năm (1337–1453): Anh đối đầu Pháp; Henry V giành chiến thắng Trận Agincourt năm 1415
The Hundred Years' War (1337–1453): England vs France; Henry V won the Battle of Agincourt in 1415
Chiến tranh Hoa Hồng (1455–1485): Lancaster (hoa hồng đỏ) đối đầu York (hoa hồng trắng)
Wars of the Roses (1455–1485): Lancaster (red rose) vs York (white rose)
Henry Tudor (Henry VII) đánh bại Richard III tại Trận Bosworth Field năm 1485; Richard III là vị vua Anh cuối cùng chết trên chiến trường
Henry Tudor (Henry VII) defeated Richard III at the Battle of Bosworth Field in 1485; Richard III was the last English king to die in battle
Từ vựng
Dòng dõi các nhà cai trị từ cùng một gia tộc
Chiến tranh giữa các phe trong cùng một quốc gia
Loại cung lớn mà cung thủ Anh sử dụng trong chiến tranh trung cổ
Thỏa thuận tạm thời ngừng chiến đấu
Tóm tắt bài học
- Magna Carta do Vua John ký tại Runnymede ngày 15 tháng 6 năm 1215; không ai đứng trên luật phápMagna Carta signed by King John at Runnymede on 15 June 1215; no one is above the law
- Đại Dịch Hạch đến năm 1348, giết chết khoảng một phần ba dân số AnhBlack Death arrived 1348, killed about one-third of England's population
- Cuộc khởi nghĩa Nông dân năm 1381 do Wat Tyler lãnh đạoPeasants' Revolt of 1381 led by Wat Tyler
- Chiến tranh Trăm Năm (1337-1453): Henry V thắng Trận Agincourt năm 1415Hundred Years' War (1337-1453): Henry V won Battle of Agincourt in 1415
- Chiến tranh Hoa Hồng (1455-1485): Lancaster (đỏ) đối đầu York (trắng)Wars of the Roses (1455-1485): Lancaster (red) vs York (white)
- Henry Tudor đánh bại Richard III tại Bosworth Field 1485; Richard III là vua Anh cuối cùng chết trên chiến trườngHenry Tudor defeated Richard III at Bosworth Field 1485; Richard III was the last English king to die in battle